Wel of niet beschermd?

Internet, een niet meer weg te denken medium anno 2006. De concurrentie tussen aanbieders op het internet stijgt. Voor de consument soms moeilijk de juiste aanbieder te vinden. Zij maakt voor het vinden van de juiste aanbieder daarom dankbaar gebruik van een zoekmachine. Het aantal zoekmachines neemt dan ook snel toe. Dit maakt echter ook dat de zoekmachines/aanbieders die jarenlang een bepaalde markt hebben geleid en beheerst, soms een verworven monopoly moeten opgeven. Meestal gaat dit echter niet zonder slag of stoot. Dit bleek wel in de procedure die zich in maart 2006 voor de rechtbank Arnhem afspeelde.

De NVM vorderde namens de bij haar aangesloten makelaars een verbod op de activiteiten van de zoekmachine Zoekallehuizen.nl, een concurrent van Funda.nl. Zoekallehuizen.nl zoekt naar alle op het internet te koop aangeboden woningen. Op de website staan de woningen van de makelaars die zijn aangesloten bij de NVM, LVM of VBO, makelaars die niet bij een dergelijke organisatie zijn aangesloten en woningen van particulieren. Zoekallehuizen plaatst op haar site de belangrijkste foto van een woning, het adres, de vraagprijs, een gedeelte van de beschrijving van de woning (1 a 1,5 regel) en de naam van de makelaar of particulier die de woning te koop aanbiedt. Ook plaatst zij een link, door middel van het aanklikken waarvan de bezoeker wordt doorgeleid naar de desbetreffende aanbieder of homepage van die aanbieder. Zoekallehuizen.nl biedt dus hetzelfde als Funda.nl (de site van de NVM), en nog aanvullende informatie, namelijk ook het aanbod van makelaars die niet bij de NVM zijn aangesloten en het aanbod van particulieren. Zoekallehuizen.nl wordt door de NVM - terecht - als concurrent beschouwd.

Door NVM werd in de procedure als eerste argument voor een verbod aangevoerd dat de verzameling van de gegevens door de NVM-makelaars, welke onder andere op hun website en Funda wordt geplaatst, een beschermde databank is, waarop geen inbreuk mag worden gemaakt. De kort geding rechter oordeelde dat van een databank pas sprake is indien een aanzienlijke (tijds)investering geleverd is. De NVM had verzuimd aan te tonen dat de makelaars een substantiële investering hadden verricht, welke nodig was om de gegevensverzameling te vormen. Gedacht kan dan worden aan (hoge) personeelskosten, (hoge) kosten in verband met de gegevensverzameling zoals het verkrijgen van foto's, kenmerken van de woning e.d.

Als tweede argument bracht de NVM naar voren dat door Zoekallehuizen.nl inbreuk werd gemaakt op een aan haar toekomend auteursrecht. De foto's op de website van de makelaars en de woningomschrijvingen zouden auteursrechtelijk beschermd zijn.

De kort geding rechter oordeelde ten aanzien van de overname van de foto's dat dit geen inbreuk op een auteursrecht opleverde, omdat deze in verkleind formaat waren geplaatst. Door de verkleining waren de oorspronkelijke auteursrechtelijk beschermde trekken verloren gegaan en vormden zij een nieuw object.

Met betrekking tot de woningomschrijvingen gaf de kort geding rechter aan dat deze in beginsel niet zondermeer mogen worden overgenomen. Deze omschrijvingen zijn auteursrechtelijk beschermd. Echter, Zoekallehuizen.nl gebruikt van iedere omschrijving slechts 1 à 1,5 regel tekst. Er is daardoor sprake van een citaat, en dit is gelet op de Auteurswet toegestaan.

NVM stelde verder dat het plaatsen van de hyperlinks en deeplinks naar de websites van de makelaars een verveelvoudiging of openbaarmaking van die websites teweeg bracht, welke in strijd met de Auteurswet is. De kort geding rechter oordeelde daarover dat niet Zoekallehuizen.nl, maar de bezoeker van de site van Zoekallehuizen.nl deze handelingen verricht, en dus ook de site van de desbetreffende makelaar oproept. Ook ten aanzien van dit punt is dus geen sprake van een auteursrechtelijke inbreuk.

Door de NVM werd als laatste argument naar voren gebracht dat Zoekallehuizen.nl tegenover de makelaars zelf onrechtmatig zou handelen Ook daarvan is naar mening van de kort geding rechter geen sprake. Zoekallehuizen.nl is een zoekmachine en geen concurrent van de makelaars. Ook profiteert of parasiteert zij niet van de inspanningen van de makelaars.

De NVM makelaars hebben - op aanbevelen van de NVM - onder aan hun website een copy right vermelding opgenomen. De rechter oordeelde dat de NVM makelaars die deze aanbevelingen hebben overgenomen, zich schuldig maken aan onderling afgestemd feitelijk gedrag. Dit gedrag heeft tot doel de mededinging op de markt te beperken. De aanbevelingen hebben ten doel dat de concurrentie ten aanzien van Funda wordt beperkt, en zij de enige marktaanbieder is. Door deze gedragingen is sprake van ongeoorloofde mededinging.

Al met al komt Zoekallehuizen.nl in deze procedure als grote overwinnaar uit de bus. NVM daarentegen kan haar wonden gaan likken. De kort geding rechter heeft in niet mis te verstane bewoordingen te kennen gegeven dat niet Zoekallehuizen.nl in dezen de partij is die in strijd met de wet handelt, maar de NVM. Toch lijkt de NVM daar anders over te denken, want zij heeft inmiddels hoger beroep ingesteld. Ook heeft zij de zoekmachine miljoenenhuizen.nl een vergelijkbare zoekmachine als zoekallehuizen.nl gesommeerd haar activiteiten te staken. Wederom lijkt een procedure niet uitgesloten.

 Juni 2006,
mr C. Heijs