Het Familiegroepsplan: nieuwe Jeugdwet, nieuwe kansen!

Vanaf 1 januari 2015 is de nieuwe Jeugdwet van kracht. In deze Jeugdwet is opgenomen dat families het recht hebben op het maken van een eigen familiegroepsplan.

Veel mensen hebben nog nooit van een familiegroepsplan gehoord. Zelfs gemeenten en hun wijkteams weten vaak onvoldoende wat het precies inhoudt. Jeugdhulpverleners doen daarom vaak niet meer dan een hokje aanvinken op het standaardformulier. In de gevallen waarin men wel bekend is met het familiegroepsplan, wordt het instrument vaak ten onrechte gezien als een bezuinigingsmaatregel. Dat is het nadrukkelijk niet. Maar wát is het dan wel? Hieronder zeven kenmerken op een rijtje.

Familiegroepsplan: zeven kenmerken

  1. Het familiegroepsplan is een ‘Plan van Aanpak’ dat het gezin zélf opstelt:  met dit plan kan een veilig vangnet worden gecreëerd of de noodzakelijke hulp worden ingezet.
  2. Indien er een familiegroepsplan wordt opgesteld, dan geldt dit als het formele hulpverleningsplan dat ook een eventueel aanwezige gezinsvoogd dient uit te voeren (met de kanttekening dat het plan ófwel de instemming behoeft van de hulpverlening , ófwel -bij verschil van mening- door de rechter is bekrachtigd).
  3. Bij het familiegroepsplan kunnen álle mensen worden betrokken die het belangrijk vinden dat het goed gaat met de opvoedsituatie. Hierdoor kunnen oplossingen worden gevonden die eerder nog niet als mogelijkheden werden gezien.
  4. Deze betrokken mensen gaan niet zozeer direct zélf hulp bieden, maar denken tijdens het familiegroepsplan mee over wat er in deze specifieke situatie nodig is. Zelf hulp aanbieden kan natuurlijk wel.
  5. Hoe jong de kinderen ook zijn, zij zijn bij voorkeur (voor een deel) tijdens het familiegroepsplan-overleg aanwezig. Zo ervaren zij dat er mensen om hen heen staan, die zich bij hen betrokken voelen. Deze ervaring van verbondenheid is voor kinderen van een niet te onderschatten betekenis.
  6. In het familiegroepsplan worden énkel die afspraken opgenomen die door alle betrokkenen tijdens het overleg worden gesteund. Hiermee wordt het een plan van de mensen zelf.
  7. De regie over de uitvoering van het familiegroepsplan ligt bij de gewone burger: het gezin, haar netwerk en mogelijke andere in het plan betrokken personen.

Familiegroepsplan: de eerste resultaten

Dat het familiegroepsplan een krachtig instrument kan zijn voor families en minderjarigen, wil ik illustreren aan de hand van drie recente uitspraken.

I. Afwijzing machtiging uithuisplaatsing
De rechtbank Oost-Brabant heeft op 23 februari 2016 een verzoek tot machtiging uithuisplaatsing van een zevenjarig kind afgewezen, omdat er een familiegroepsplan was opgesteld.

Vast stond dat al gedurende lange tijd intensieve hulpverlening werd ingezet in het gezin van ouders en deze hulpverlening vooralsnog niet tot het gewenste resultaat had geleid. Daarnaast waren er ernstige zorgen ten aanzien van de ontwikkelingsachterstand van het kind.

Onder de oude wet was dat waarschijnlijk voldoende geweest voor het afgeven van een machtiging uithuisplaatsing. Nu zag de rechtbank dat anders. Gezien het opgestelde familiegroepsplan was de rechter van oordeel dat “…niet kon worden uitgesloten dat met het familiegroepsplan een uithuisplaatsing kon worden voorkomen”. De rechtbank eiste vooreerst uitvoering van dit familiegroepsplan. Na een half jaar verliep de maatregel ondertoezichtstelling die door de gezinsvoogdij-instelling niet meer werd verlengd.

De rechter hanteerde bij haar beoordeling een viertal criteria, die ook in uw zaak als maatstaf kunnen gelden: 1. het plan was voldoende concreet, 2. in het plan was alle relevante informatie betrokken 3. de afspraken tussen de ouders en de hulpverlening waren duidelijk, én 4. ouders hadden laten zien leerbaar te zijn.

II. Afwijzing verzoek maatregel ondertoezichtstelling
Dat het familiegroepsplan een maatregel ondertoezichtstelling kan voorkomen blijkt ook uit een uitspraak van 3 december 2015. Het gerechtshof ’s Hertogenbosch was in deze zaak van oordeel dat de gronden voor de maatregel niet waren vervuld nu er een concreet familiegroepsplan was opgesteld én hierdoor de samenwerking van het gezin met de hulpverlening was verbeterd.

Deze uitspraak laat mooi zien hoe een familiegroepsplan het gezin ondersteunt door haar plek binnen het sociale netwerk te versterken. Niet alleen wordt met elkaar een oplossing gevonden voor de zorgen in de opvoedsituatie van de minderjarige. Tevens wordt met dit plan een stagnerende samenwerking met de professionele instanties weer vlot getrokken. Kortom: het ‘mes’ van een familiegroepsplan snijdt aan twee kanten.

III. Afwijzing verzoek van een machtiging tot gesloten plaatsing
Het familiegroepsplan kan ook betekenis hebben voor pubers bij wie een plaatsing dreigt in een instelling voor (gesloten) jeugdzorg. De rechtbank Rotterdam heeft op 4 maart 2015 een verzoek daartoe afgewezen, vanwege de mogelijkheden die het familiegroepsplan bood in de noodzakelijke ondersteuning van de betreffende ouder. Het familiegroepsplan opende in deze zaak dus letterlijk de deuren naar het sociale netwerk van de jongere!

Familiegroepsplan: hoe & wat?

De invulling van de wettelijke bepaling is vormvrij. Je mag dus zelf weten hoe je het gaat organiseren. Er zullen zich in de praktijk daarom verschillende werkvormen ontwikkelen. Waar het om gaat is dat gezinnen worden ondersteund om samen met hun eigen netwerk een plan van aanpak op te stellen. Die kans moet u door de hulpverlening worden aangeboden, voordat er maatregelen kunnen worden opgelegd.

Stel nu dat de betrokken hulpverlener verzuimt dit voor te stellen en de mogelijkheid van het familiegroepsplan onbesproken laat? Dan is het uw goed recht om hierop te wijzen. Er zijn namelijk slechts drie wettelijke criteria op grond waarvan van een familiegroepsplan kan worden afgezien:

  • Indien de ouders te kennen hebben gegeven dat zij geen gebruik wensen te maken van deze mogelijkheid.
  • Indien concrete bedreigingen in de ontwikkeling van het kind daartoe aanleiding geven.
  • Indien de belangen van het kind anderszins geschaad worden.

En wat als de betrokken hulpverlener ondanks uw verzoek een familiegroepsplan toch niet wil faciliteren? Het staat u te allen tijde vrij om zélf een familiegroepsplanbespreking te organiseren om de resultaten hiervan in een procedure te overleggen. Daarvoor kunt u aankloppen bij het sociale wijkteam in uw gemeente. Ofwel zij leveren iemand die het familiegroepsplan kan begeleiden, ofwel zij geven een PGB-beschikking af zodat u uw eigen organisator in kunt huren.

Conclusie

Met het familiegroepsplan houden families ‘de touwtjes’ in eigen handen. Door met alle betrokkenen bij uw situatie een gezamenlijk plan te maken kan wellicht een dreigende uithuisplaatsing of zelfs een nare vechtscheiding worden voorkomen. Tóch hebben professionele hulpverleners nog steeds moeite om het als een reële kans aan gezinnen te presenteren. Ook rechters zijn nog zuinig met het betrekken van het familiegroepsplan in hun uitspraak. Daar moet snel verandering in komen. Bijstand van een ervaren (jeugdrecht)advocaat kan dan hét verschil maken.

Wilt u meer weten over het familiegroepsplan of wilt u advies? Neem dan contact met mij of één van mijn collega's van de sectie personen en familierecht op. 

Dit artikel is tot stand gekomen in samenwerking met Jeannet van der Vaart, geregistreerd SKJ- medewerker in de Jeugdzorg.

Deel deze pagina