Schadevoorkoming afdwingen via de rechter

Schadevoorkoming afdwingen via de rechter

Geplaatst op

Eind 2016 ontstond, na een uitzending van het tv-programma Zembla, veel commotie over granulaatkorrels op voetbalvelden. Deze korrels zouden een gevaar opleveren voor de gezondheid en ter voorkoming van gezondheidsschade werden in sommige gemeenten die korrels verwijderd. Inmiddels is de rust rond de korrels enigszins weergekeerd.

Het preventief weghalen van de korrels diende dus ter voorkoming van schade. Schadevoorkoming staat, naast schadevergoeding, steeds meer in de belangstelling binnen het aansprakelijkheidsrecht.

De een ziet hiervoor een grotere rol weggelegd dan de ander. Bekend is het vonnis in de klimaatzaak van Urgenda (ECLI:NL:RBDHA:2017:10171), waarin de overheid door de rechter wordt gedwongen om de luchtvervuiling versneld aan te pakken. Dat het niet alles goud is wat er blinkt bij schadevoorkomingclaims blijkt uit een  artikel van professor Hartlief in het Nederlands juristenblad[1]. Ik geef hieronder de hoofdpunten uit het artikel kort weer.

Aansprakelijkheidsrecht om schade te voorkomen

In het aansprakelijkheidsrecht gaat het doorgaans om schadevergoeding achteraf. Wanneer het aansprakelijkheidsrecht meer zou worden ingezet om schade te voorkomen, zouden burgers bijvoorbeeld  in zelf actie kunnen komen om grote (het voorkomen van Q-koorts of schade door fijnstof) of kleine (een onveilig tunneltje) zaken te verbeteren.  

Voor buurtcomités, bewonersraden en andere actiegroepen die overwegen om via de rechter te proberen het voortbestaan van een situatie en daarmee de kans op een schade te voorkomen, kan het goed zijn om bij een aantal (mogelijke) problemen stil te staan.

Eén van de problemen is dat een rechter zich bij normstellende uitspraken begeeft in politiek vaarwater, zoals bij de luchtvervuilingszaak. Een ander probleem is dat van tevoren niet altijd valt in te schatten hoe de risico’s ingeschat en gewaardeerd moeten worden.

Wie is aansprakelijk?

Van belang is het antwoord op de vraag welke partijen een zaak (preventief) kunnen aankaarten.  Is een onveilige werkplek een zaak van de vakbond of van de werknemers? Een andere belangrijke vraag bij preventieve acties is ook wie de procedure gaat financieren.

Niet altijd is duidelijk welke partij moet worden aangesproken. In principe is dat de primaire normschender maar als die niet te vinden is of als die insolvent blijkt te zijn wordt dan een ‘zijdelings’ betrokkene zoals de overheid of anderen aangesproken? In dit verband wordt het voorbeeld gegeven van een school die wordt ‘aangesproken’ vanwege vandalisme in de wijk.

Conclusie

Hartlief is blijkens zijn artikel geen voorstander van groots inzetten op schadevoorkomingclaims om te komen tot een leefbaarder Nederland. Anderzijds blijkt het in incidentele gevallen te kunnen werken.  

Met behulp van sociale media kunnen tegenwoordig in korte tijd enorm veel mensen worden gemobiliseerd. Zie het referendum over de sleepwet en petities over bijvoorbeeld de  wijziging van het tbs-systeem. Voor initiatieven die goed vermarkt worden zou het  mogelijk moeten zijn om fondsen te verwerven om zich daarmee van goede  juridische bijstand te voorzien.

 


[1] Ton Hartlief, Leefbaar Nederland, NJB 2017/1753

Deel deze pagina